Waldaa Hojii Gamtaa Qalmaata Horii Sululltaa

OBN Caamsaa 25, 2012- Waldaan Hojii Gamtaa Qalmaata Horii Sululltaa kaappitaalli isaa Birrii miiliyoona 48.5 gahuu beeksise.

Akka ragaan waldicharraa arganne mul’isutti waldichi bara 1987 miseensota namoota 37n tokkon tokkoo miseensota kanneenii irraa Birrii Kuma tokko tokko walitti qabuun kaappitaala Birrii Kuma 37n hundaa’e.

Yeroo ammaa kana waldhichi miseensota isaa namoota 59tti ol guddisee kaapitaalli isaa Birrii miiliyoona 48. 5n gahuu Hojigaggeessaan Ol aanaa Waldaa Hojii Gamtaa Qalmaata Horii Sululltaa Obbo Taayyee Lataa OBNtti himaniiru.

Akka Obbo Taayyeen jedhanitti, waldichi maddeen galii duraan   morma sangaa, hoolaa, re’ee, gogaafi tajaajila qalmaata irraa argachaa jirutti dabalatee maddeen galii isaa babal’isuun galii bu’aalee loonii, konkolaataa fooni geejjibu qopheessuun, jiddu gala gabaa ijaaruun gamoolee kireessuufi mana foonii sadarkaa isaa eeggate kutaalee 42 ijaaruun kireessee galii argachaa jiruun kaappitaalli isaa yeroo irraa gara yerootti dabaluu danda’eeras jedhan.

Maddeen galii eeraman kanarraa bu’aa odiitii bara kanaan waldichi ji’aan glii naannoo miiliyoona 1.4fi   waggaatti immoo bu’aa qulqulluu Birrii miiliyoona 8. 8 argachuu dandeenyerras jedhan obbo Taayyeen.

Haa ta’u malee yeroo ammaa kana sababa weerara vaayirasii koroonaan walqabatee hojiin waldichaa gadi bu’aa dhufeera jedhan.Bara darbe ji’a Caamsaa keessa qalmi horii kuma 3f dhibba 4f 98 kan gaggeefame yoo ta’u; bara kana garuu yeroo walfakkaataan sababa dhibee kanaan gadi bu’ee qalmaata horii kuma 1f dhibba 5f 40 qofa kan taasisan ta’uus himaniiru.

Kanaaf hojiin waldichaa kan duraanii irraa %56 gadi bu’aa dhufuun qalmaata %44 qofa raawwachaa jiraachuu ibsaniiru obbo Taayyeen.

Gama carraa hojiin immoo waldichi yeroo ammaa kana hojjetoota yeroo 177fi hojjetoota dhaabbii 71 walumaagalatti namoota 248f carraa hojii uumee hojjechisaa jiras jedhan hojigaggeessichi.

Kanatti dabalees waldichi rakkoo hawaasdiinagdee jiraattoota naannichaa hiikuuf tajaajla kennuufi manaa kireessu tajaajilamtootaaf gatii salphaan tajaajila kennaa jiraachuus himaniiru.

Waldichi namoota hrka qaleeyyii ta’an bu’aa argatu keessaa %3n gargaaraa jiraachuus himanii Obbo Taayyen; bara kanas Birrii Kuma 100fi kuma 90 baasuun namoota harka qaleeyyii ta’an gargaareerra jedhan.

Rakkoo COVID_19n mudateen walqabatee yeroo ammaa kana namoota gamoo waldichaa kireeffataniifi namoota kutaalee mana foonii waldichaa 42n kireeffataniif boordiin waldichaa marii gaggeesseen tokkoon tokkoon isaanii kanfaltii kiraa manaa kan ji’a lama lamaa irraa bilisa akka ta’anis murtaa’era jedhan obbo Taayyeen.

Dabalaaanis namoota harka qaleeyyii ta’an gargaaruuf Birrii kuma 200 baasii gochuun zayita, paastaafi daakuu binnee raabsuuf qophiirra jirras jedhaniiru.

Obbo Gazzahaanyi Daggafaa miseensi waldaa hojii gamtichaa akka jedhanitti, osoo waldaa kana hin seenin dura wanti argachaa turre bittinaa’adha. Amma garuu erga waldichaan ijaaramnee namoonni duraan manaafi konkolaataa hin qabne amma hunduu abbaa manaafi konkolaataa taanerra jedhan.

Waldaa kana keessatti qulqullinaan walqabate hojiileen hojjetaman dhaabbata biroof fakkeenya kan ta’u kan jedhan immoo Ittigaafatamaa Kutaa Waldaa Hojii Gamtaa Qalmaata Horii Sulultaa kan ta’an obbo Isaayyaas Girmaati.

Abbaa dhimmaas ta’ee hojjetoonni waldhichaa yeroo gara foonaa waldhichaa dhufan; maaksii godhachuun, iddoo harka dhiqannaa qophaa’eetti harka samuunaan dhiqachuun, hojjetaan kamiyyuu uffata idilee baafatee uffata bakka hojii uffachuu, bootii isaanii keemikaalaan dhiquufi meeshalee ittiin qalmaata gaggeessan bishaan ho’aan dhiquun dirqamas jedhan obbo Isaayyaas.

Fageenya hawaasaa eegisisuufis hojjetoonni qalmaata raawwatan meetira sadi sadi addaan fagaatanii hojjetanis jedhaniiru.

Horiin qalmaataaf dhiyaachuun duras doktoroota lama waan qabnuuf horii qalmaataaf dhiyaatu sanas ni qorachiisna himan. Erga qalameeyis foonichi qoratamee yoo foon sun rakkoo qabaate tajaajila hawaasaaf dhiyeessuu dhiisnee ni gubnas jedhaniiru ittigaafatamaan kutaa qalmichaa.

Obbo Xaasoo Ijaaraa Suupeervaayizarri Waldaa Hojii Gamtichaa akka jedhanitti, Waldaan isaanii dhimmoota qulqullinaafi bulchiinsa garii irratti xiyyeefatee hojjechaa jiraachuu himanii; keessattuu bulchiinsa gariin walqabatee waliigalteewwan hojjetaafi dhaabbaticha, dhaabbataafi abbootii dhimmaa, dhaabbataafi abbootii qabeenyaa, dhaabbataafi hawaasa jidduu jiru akka eegamuuf irratti xiyyeefannee hojjenna jedhan.

Hojjetaa waldichaa kan ta’e obbo Taganuu Dinquu immoo akka jedhetti, osoo waldaa kana keessatti hin qacaramin guyyaa waan hin taaneerra oolaa mana kiraa keessatti rakkachaa turuu himee, erga waldhicha keessatti carraa hojii argatee immoo galii argatuun mana qorqorroo baallee 79 ijaaratee jireenya fooyya’aa keessa jiraachuu dubbata.

Gammachiis Zawduutu gabaase.

 

 

Facebook Comments